Het leven is als dauw

Kunstlicht
in Delft
door Hendrik van Leeuwen

 

         De dood moet weer bespreekbaar worden, vindt world Art Delft, want kinderen worden er te ver vandaan gehouden. Met een zelfgemaakt "herinneringskastje" blijft oma toch een beetje levend.

         Is er een alternatief voor oude rituelen? Nusantara belicht de zin van uitheemse tradities, World Art Delft toont hoe de kunst hier naar antwoorden zoekt.

         Ik ben een dode nu, een lijk, ik lig op de bodem van een punt. Mijn laatste adem heb ik al een tijd geleden uitgeblazen, mijn hart is al lang opgehouden met kloppen, maar behalve mijn lafhartige moordenaar weet niemand wat me overkomen is. En hij, die verachtelijke schoft, heeft niets aan het toeval overgelaten. Hij heeft geluisterd of ik nog ademde, hij heeft mijn pols gevoeld, daarna heeft hij me tegen mijn borst geschopt, me naar een put gedragen en daar naar beneden gelaten. Mijn schedel, die hij al met een steen had ingeslagen, verbrijzelde toen ik in de put viel. Mijn gezicht, voorhoofd, wangen werden vermorzeld: mijn botten braken, mijn mond vulde zich met bloed.

         Zo bruut begint "Ik heet Karmozijn", een duizelingwekkende roman over liefde en dood aan de Bosporus. Door met moord te beginnen zet Orhan Pamuk zijn verhaal meteen op scherp. Vanaf de eerste zin wordt het de lezer ingepeperd dat zelfs de doden spreken, want er blijft altijd iets achter. Vrienden en vijanden, een huis met nabestaanden, de herinnering aan daden en gebeurtenissen, de plaats die iemand bij zijn leven innam. Dat alles moet tot rust worden gebracht. Daarom wordt de dood in alle culturen met afscheidsrituelen omkleed.

         Museum Nusantara wijdt er een mooie tentoonstelling aan. Indonesische uitvaartgebruiken, die per religie sterk verschillen, worden naast elkaar gezet. De Javaanse moslim betracht zoveel mogelijk soberheid, tranen worden niet op prijs gesteld bij gebeden, wassingen en rituele maaltijden, want een ronddolende ziel is gevaarlijk, hij moet het smalle pad naar het hiernamaals zien te vinden. Op Bali wordt juist uitbundig feest gevierd, want de ziel mag weer naar huis om kracht op te doen voor een nieuwe cyclus. Levensgrote offerdieren van papier gaan in vlammen op, het lichaam wordt joelend verbrand en de as wordt schoongewassen in de zee.


 

Carrilho: Uit de serie 'Homos Religiosos    

         Als zuinige Hollander sta je te kijken van alle energie die erin gestoken wordt. "Zonde om te verbranden", denk je bij de rode offerleeuw in Nusantara. Het beest, met rollende ogen en gouden manen, is een kunstwerk om te zien en het museum onderstreept die gedachte door de namen van de makers erbij te vermelden.

         Dat is een breuk met het verleden. Kunst en religie zijn altijd nauw verbonden geweest, maar de ambachtsman die bereikt. ....???

Het leven is als dauw

         ...Nelson Carrilho (Curaçao) is minder dankbaar. Hij kwam als 11-jarige naar Nederland en heeft zich de sceptische levenshouding eigen gemaakt van de eenzame individualist. Zijn oervrouw staat zonder armen, dus machteloos voor het aap-noot-mies van Nederland. Het oude leesplankje is geactualiseerd met trefwoorden als kerk-geld-blokker, ook Herben( van de LPF) mag meedoen tussen geit en wiel, duif en koe.

         Wie het cynisme ontgaat, zal evenmin zien dat Carrilho's naakte oervrouw een vraatzuchtig monster is. Het beeld heeft geen mond, maar een opening die wordt bewaakt door bloedrode snijmessen en ook de magische plek van het schaamhaar is rood. "Vreten en neuken, daar komt het leven op neer", zegt hij met een droevig lachje.

         De enige zekerheid in het leven is de dood. Hoe daarmee om te gaan in een multiculturele samenleving is niet zo eenvoudig. Jan van Dorp (een van de eerste autochtone kunstenaars bij World Art Delft) Spiegelt zich aan de Griekse klassieken en toont het leven als een herosche onderneming. Zijn Icarus-figuren vliegen hoog en tuimelen als stervende zwanen naar beneden, maar de omgang met de dood blijft moeilijk.

         De boeddhistische levenshouding is wat dat betreft een uitkomst. Bij de opening las Erica Terpstra een haiku voor die de Japanse dichter Issa schreef bij de dood van zijn dochtertje: Ochtend dauw verdampt / ons hele leven is als dauw / zo dierbaar, zo fris, zo vluchtig. Het is een troostrijk vers, net zo troostrijk als het "herinneringskastje" dat de 9-jarige Nayiya maakte. Dat haar kastje deel uitmaakt van een educatief project om "de dood bespreekbaar te maken" is eigenlijk te schrijnend voor woorden, maar de uiting is er niet minder puur om.

         Lief oma, schrijft ze op een roze briefje tussen roze meubeltjes, als ik naar die kleur kijk, dan denk ik altijd aan mijn oma.

Delftse
zaterdag 5 oktober-2002

 

 

 

Contact Nelson Carrilho          

 

 

 

 

 

Go to the main Page          

 

 

 

 

 

 

 Webdesign by Marc Marc Amsterdam . marcmarc@xs4all.nl - www.xs4all.nl/~marcmarc